سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
50
قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى)
2 - فعل قلب . فعل جارحه : عبارتست از فعلى كه بواسطه اعضاء و جوارح جسمى صورت گيرد مانند : ضرب كه نوعا و غالبا با دست يا يكى ديگر از اعضاء واقع مىشود يا جاء و ذهب كه با پا صورت گرفته و امثال اينها . فعل قلب : عبارتست از فعلى كه تحقّقش در خارج بوسيلهء قلب و امور باطنى باشد مانند : علم ( دانست ) ظنّ ( گمان كرد ) خال ( خيال كرد ) و امثال اينها و در اصطلاح به افعال قلوب معروف مىباشند . شرح احكام افعال قلوب براى افعال قلوب دو حكم مىباشد : 1 - آنكه بر سر مبتداء و خبر داخل شده و هر دو را منصوب مىكنند تا مبتداء مفعول اوّل و خبر مفعول دوّم آنها باشد . 2 - الغاء و تعليق . تبصره بايد توجّه داشت كه افعال قلوب افراد و مصاديق كثير و فراوانى دارند ولى تمام آنها عمل ياد شده را نداشته و بر سر مبتداء و خبر صرفا تعدادى از آنها داخل شده و آن دو را نصب مىدهند و آنها عباتند از : رأى ( دانست ) ، خال ( گمان كرد ، علميقين نمود ، وجد ( دانست ) ، ظنّ ( پنداشت ) ، حسب ( اعتقاد پيدا كرد ) ، زعم ( پنداشت ) ، عدّ ( پنداشت ) ، حجى ( اعتقاد پيدا كرد ) ، درى ( دانست ) ، جعل ( اعتقاد پيدا كرد ) ، هب ( گمان كرد ) ، تعلّم ( بدان ) ، صار ، جعل ، خلق ، وهب ، ردّ ، ترك ، تخذ كه تمام به معناى گرديد مىباشند . الغاء و تعليق مقصود از الغاء : آنست كه افعال قلوب از حيث لفظ و محلّ در مبتداء و خبر نتواند